Ανδριώτικες προλήψεις, οιωνοί και ξόρκια

 

Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας προήλθε από τη συνεργασία φίλων σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

 

Ορισμένες προλήψεις που ακούγονται στην Ανδρο υπάρχουν και λέγονται και εκτός του νησιού.

 

 

Πατήστε εδώ για να δείτε ποιοι συνεισέφεραν στην καταγραφή.

 

Προλήψεις Α - Ζ                   Προλήψεις Π - Ψ                  Οιωνοί                  Ξεμάτιασμα, Ξόρκια κλπ.

 

προλήψεις Θ έως Ο

Θ

Θάνατος : Οταν πεθαίνει κάποιος και σηκώνουν το φέρετρο για να τον βγάλουν έξω από το σπίτι του για την εκκλησία, σπάνε ένα πιάτο από το σερβίτσιο του σπιτιού για να τρομάξει ο Χάρος. Υποτίθεται ότι ήταν το πιάτο του νεκρού από το οποίο δεν έπρεπε να φάει κανείς άλλος.

»          Τα στέφανα του γάμου συνόδευαν στον τάφο τον πρώτο από το ζευγάρι που πέθαινε.

»          Οταν πέθαινε κάποιος στο σπίτι του για τρία χρόνια κάλυπταν τους καθρέπτες με άσπρα σεντόνια. Αυτά έβγαιναν νωρίτερα αν γινόταν γάμος ή γεννιόταν παιδί.

 

Ι

Ικτερος (Χρυσή) : για να διαβάσετε μια ευχή-ξόρκι για τη χρυσή (ίκτερο) πατήστε εδώ:

 

Κ

Καθρέπτες : Σκέπαζαν τους καθρέπτες του σπιτιού με μαξιλαροθήκες όταν ξενυχτούσαν το νεκρό, γιατί όποιος αντίκριζε το φέρετρο μέσα από τον καθρέπτη, τον έπαιρνε ο πεθαμένος μαζί του.

»          Αν έσπαγε καθρέφτης μες στο σπίτι, θεωρούταν ότι κάποιο δυσάρεστο γεγονός θα συνέβαινε και η γρουσουζιά θα κρατούσε επτά χρόνια. Κάποιοι πίστευαν ότι αν έσπαγε καθρέπτης, κάποιο συγγενικό πρόσωπο θα πέθαινε.

Κακό μάτι : Αν δεν θέλουμε να μας πιάσει το "κακό μάτι", "τυφλώνουμε" κρυφά αυτόν που το έχει! Το «τύφλωμα» γίνεται αν πούμε «φτου σκόρδα στα μάτια σου και πιπεριά στον κ^λο σου»!

Κακοφέγγου : το χρονικό διάστημα μεταξύ νέας σελήνης και πανσελήνου (μισός σεληνιακός μήνας). Το διάστημα αυτό θεωρείται δυσμενές για ορισμένες εργασίες, ιδιαίτερα τις γεωργικές. (Τι σ’ έπιασε να κλαδέψεις κακοφέγγου, δεν είχες υπομονή δυο μέρες ακόμα;).

Καλοφέγγου : το χρονικό διάστημα μεταξύ πανσελήνου και νέας σελήνης (μισός σεληνιακός μήνας). Το διάστημα αυτό θεωρείται ευνοϊκό για ορισμένες εργασίες, ιδιαίτερα τις γεωργικές. (Για να σου βγει καλό το μπαστούνι πρέπει να κόψεις το κλαδί που θα το φτιάξεις, καλοφέγγου).

Καπέλο : είναι γρουσουζιά να φοράει άνδρας καπέλο μέσα σε σπίτι. Αντίθετα για τις γυναίκες δεν υπάρχει πρόβλημα.

Κηδεία : Μετά από κηδεία, δεν πάμε σε άλλο σπίτι επίσκεψη, επιστρέφουμε στο δικό μας και πλένουμε τα χέρια μας.

»          Πρέπει να πίνουμε τον καφέ, έστω και μια γουλιά, σε κηδείες και μνημόσυνα για να μην πάμε την πίκρα στο σπίτι μας.

»          Σε κηδείες ή τραπέζια που γίνονται σε κηδείες, δεν τσουγκρίζουμε ποτήρια με νερό ή κρασί.

Κόκκινο : Ακούγεται η φράση «πιάσε κόκκινο» όταν δυο άτομα πουν ταυτόχρονα την ίδια λέξη, για να μην τσακωθούν.

Κόλλυβα : Τα κόλλυβα τρώγονται εκεί που τα δίνουν. Αν τα φέρνουμε σπίτι μας πρέπει να τα φάμε πριν νυχτώσει. Αν νυχτώσει φέρνουν γρουσουζιά. Αν δεν τα θέλουμε να τα φάμε τα πετάμε έξω από το σπίτι να τα φάνε τα πουλιά.

»          Τα κόλλυβα του μνημόσυνου των σαράντα δεν έπρεπε να μπουν στο σπίτι. Επρεπε να καταναλωθούν έξω από το σπίτι ή να πεταχτούν για να τα φάνε τα πουλιά.

Κολύμπι : Του Αη Γιαννιού δεν κολυμπάνε. Οποιος κολυμπήσει τέτοια μέρα θα πνιγεί.

Κούρεμα : Δεν επιτρέπεται να σου κόψουν - κουρέψουν τα μαλλιά μέσα σε φιλικό σπίτι, αν δεν είχες προηγουμένως κοιμηθεί σε αυτό.

Κριθαράκι : (το μικρό απόστημα από τοπική λοίμωξη (μόλυνση) του αδένα των βλεφάρων. Κρίθι στα χωριά γύρω από τη Χώρα, κριθ στα χωριά γύρω από το Κόρθι). Για να θεραπευτεί μουτζώνουμε (τυφλώνουμε) το μάτι αυτού που έχει βγάλει το κριθαράκι. Το τύφλωμα για να έχει εγγυημένη επιτυχία έπρεπε να γίνει από πρωτότοκο.

»          Στο Κόρθι με τη ντοπιολαλιά της περιοχής ξορκίζανε το κριθαράκι με τα λόγια: «φτου γ^μω το κριθ πίσω και μη μπρος».

 

Λ

Λάδι : Δεν πρέπει να χυθεί λάδι, γιατί κάποιος θα πεθάνει (σώνεται το λάδι του). Και αν χυνόταν έριχναν ζάχαρη επάνω.

Λεχώνα : (ή λοχού στην Αντριώτικη ντοπιολαλιά). Την βασκανία της λεχώνας την πρόσεχαν πολύ. Δεν έβγαινε από το σπίτι επί σαράντα ημέρες και μόνο αν είχε πάρει από τον παπά σαράντιση, έστω μισοσαράντιση (20 ημέρες). Κάλυπταν τα τζάμια του σπιτιού για να μη βλέπει έξω και να μην τη βλέπουν. Αγιάζονταν (ράντισμα με αγιασμό) οι επισκέπτες της. Το μωρό της δεν το πλησίαζαν οι γυναίκες κατά την έμμηνο ρύση τους για να μην κάνει ίκτερο.

»          Αν για κάποιο λόγο έπρεπε η λεχώνα να βγει έξω από το σπίτι της, έβαζε στον κόρφο της ένα μικρό κομμάτι ψωμί και πρέπει να φορούσε μαντήλι. Σ το ασαράντιστο μωρό της έβαζαν επίσης ένα μικρό κομμάτι ψωμί και σε κρυφό μέρος στα ρούχα καλαμένιο σταυρουδάκι. Το σταυρουδάκι και ένα φυλαχτό συνόδευαν τα παιδιά για πολλά χρόνια μέχρι τα ίδια να τα πετάξουν. (Τα μεγαλύτερα παιδιά θεωρούταν υποτιμητικό έως αστείο να κουβαλούν καλαμένια σταυρουδάκια και φυλαχτά).

»          Μαυρομάνικο μαχαίρι στην πόρτα απέτρεπε επισκέπτες από την επίσκεψη στη λεχώνα.

»          Επειδή η λεχώνα μέχρι να σαραντίσει και να πάρει ευχή από τον παπά θεωρούταν ακάθαρτη, κάποιοι αν την έβλεπαν έξω από το σπίτι της, την μούντζωναν μπροστά της για να ξορκίσουν τη γρουσουζιά που κουβαλούσε.

»          Η  λεχώνα έπρεπε να φοράει μαντήλι για να βγει έστω και στην αυλή της. Παλιά έλεγαν ότι είδαν τη λοχού (λεχώνα) τα βουνά και τράνταξαν.

Λιοτρόπι : (ηλιοτρόπιο). Λιοτρόπι λέγεται η ημέρα που πέφτει το εαρινό ή το φθινοπωρινό ηλιοτρόπιο. Αν π.χ. πέσει Δευτέρα, τότε κάθε Δευτέρα μέχρι την επόμενη ισημερία λέγεται Λιοτρόπι. Ολες αυτές οι ημέρες, μία την εβδομάδα για έξη μήνες θεωρούνται αποφράδες. Καμία σοβαρή εργασία δεν κάνει να γίνει λιοτρόπι. Είτε είναι προξενιό, αρραβώνας, γάμος, βάφτιση, εγκαίνια σπιτιού, όργωμα, κλάδεμα, τρύγος, αναχώρηση για ταξίδι και ότι μπορεί να φανταστεί κανείς. Δε ρισκάρεις να χαλάσει ο γάμος, να πάρεις δυο πιθάρια ξίδι, να μη γυρίσεις ποτέ πίσω.

Λούσιμο : Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μη κόψεις και Κυριακή να μη λουστείς αν θέλεις να προκόψεις!

 

Μ

Μάγουλα : Δεν πρέπει να βάζουμε τα χέρια στα μάγουλα, γιατί θα πεθάνει κάποιος.

Μαλλιαρή γυναίκα : η μαλλιαρή γυναίκα (όπως οι «σημειωμένοι», οι σπανοί κλπ.) θεωρείται κακότροπος και πονηρή.

Μάρτης : Πανάρχαια πρόληψη, υπάρχει σε όλα τα Βαλκάνια. Κλωστές (συνήθως άσπρες και κόκκινες πλεγμένες ή απλά άσπρη) γύρω από το καρπό του δεξιού χεριού. Για να μη καεί το άτομο που τον φορά από τον πρώτο δυνατό ήλιο της χρονιάς, αυτόν του μήνα Μάρτη.

»          Στις Στενιές αντί για Μάρτη έβαζαν του Αγίου Προκοπίου (8 Ιουλίου) στον καρπό μια άσπρη κλωστή για προκοπή.

Μάτι : Οποιος έχει αδελφό δεν κάνει να φάει μάτι ψαριού ή ζώου γιατί θα φάει το μάτι του αδελφού του (θα είναι υπεύθυνος για το θάνατο του).

Μάτιασμα : Φτύνουμε, κυριολεκτικά (!) και συμβολικά (φτου, φτου) για να μην ματιάξουμε κάποιον, αφού "και η μάνα μπορεί να ματιάξει το παιδί της".

Μαχαίρι : Δεν δίνουμε μαχαίρι στο χέρι άλλου. Πρέπει να το ακουμπήσουμε κάπου και μετά να το πάρει ο άλλος (προφανώς για λόγους προστασίας, να μην κοπεί κανείς). Το ίδιο ισχύει και για τις βελόνες.

Μεγάλη Πέμπτη : Τη Μεγάλη Πέμπτη, ημέρα που σταυρώσαν τον Χριστό, οι σιδηρουργοί και οι μηχανικοί στα βαπόρια γύριζαν τα αμόνια ανάποδα.

Μεγάλη Παρασκευή :

»          Οι νοικοκυρές δεν κάνει να βάζουν κατσαρόλα στη "φωτιά" ούτε γενικά να κάνουν  δουλειές.

»          Μεγάλη Παρασκευή δεν παίζουν χαρτιά αλλά κρεμάνε τον Φάντη. (σημ. η τράπουλα είναι άχρηστη χωρίς τον Φάντη).

»          Μεγάλη Παρασκευή δεν λούζονται. Αλλά αν τύχει ή πρέπει να λουστείς, δεν πρέπει να λουστείς καμιά Παρασκευή του χρόνου.

»          Μεγάλη Παρασκευή δεν καρφώνουνε. Είναι μεγάλη γρουσουζιά.

»          Όσοι ταλαιπωρούνται από δυνατούς πονοκεφάλους λούζονται τη Μεγάλη Παρασκευή, αλλά καμία άλλη Παρασκευή του χρόνου.

Μελίσσια : Στο ερώτημα «πόσα μελίσσια έχεις;» ο μελισσοκόμος δεν το αποκαλύπτει γιατί το θεωρεί γρουσουζιά.

Μεσάνυχτα : Όταν φεύγεις μετά τα μεσάνυχτα από σπίτι, παίρνεις μαζί σου ένα κομματάκι ψωμί για να σε προφυλάσσει από το κακό!!!

Μεσημέρι : Στις 12 το μεσημέρι η ώρα είναι επίζηλη, προσέχουμε τι ευχόμαστε.

Μετάληψη : Όταν κοινωνάς δεν κάνει να φτύσεις, ιδρώσεις, κοπείς, φιλήσεις αν δεν κοιμηθείς πρώτα.

Μέτρημα : Δεν μετράμε ποτέ τα γλυκά που φτιάξαμε π.χ. πόσα κομμάτια φοινίκια ή κουραμπιέδες. Το ίδιο ισχύει και για τα ψάρια στο ψάρεμα.

Μοχθηρά πνεύματα : Τρίστρατα, πηγές, πηγάδια και σπηλιές θεωρούνται ότι είναι εστίες μοχθηρών πνευμάτων.

Μπαούλο : Δεν καθόμαστε ποτέ πάνω σε μπαούλο γιατί φέρνει κακοτυχία (κλείνει η τύχη μας). Οταν κάποιος/α που έχει ανύπαντρη κόρη κάθεται στο μπαούλο ο γαμπρός θα ζητήσει μεγάλη προίκα.

 

Ν

Νερό : Όταν πίνουμε νερό δεν κάνει να είμαστε στραμμένοι προς τον ήλιο. Αν το κάνουμε θα μας πιάσει πονοκέφαλος ή και ηλίαση.

»          Δεν κάνει να πίνουνε ταυτόχρονα δύο νερό.

»          Τη νύχτα στο κρεβάτι σου μη πεις νερό χωρίς πρώτα να το ξυπνήσεις, γιατί θα πάθεις μεγάλο κακό! Το νερό ξυπνάει με δυνατό κούνημα, κτύπημα με κουταλάκι κλπ. Το νερό κοιμάται και αυτό τη νύχτα και αν το πιεις κοιμισμένο σου πέφτει βαρύ, μολύβι.

Νηστείες : Του Αη Γιάννη του Σκίνου ανήμερα της μνήμης του (29 Αυγούστου) οι Βουρκωτιανοί, Αποικιανοί και Στενιώτες δεν έτρωγαν από την ανατολή μέχρι τη δύση του ηλίου τίποτε που είχε περάσει πάνω από φωτιά. Η κατανάλωση τέτοιου φαγητού, πιστεύανε ότι έφερνε γρουσουζιά για ένα χρόνο.

Ντουλάπια : Δεν αφήνουμε τα ντουλάπια μας ανοικτά γιατί θα μας μιλάνε για μας. (ή θα ανοίξει ο τάφος μας).

Νυφικό κρεβάτι : Για γούρι, στο στρώσιμο του νυφικού κρεβατιού, ρίχνουν πάνω ένα  αγοράκι που πρέπει να έχει ζωντανούς και τους δυο γονείς.

Νύχια : Δεν τρώμε τα νύχια μας, ούτε τα κόβουμε Τετάρτη ή Παρασκευή. Είναι γρουσουζιά.

»          Δεν κόβουμε νύχια στο κατώφλι του σπιτιού.

»          Τετάρτη και Παρασκευή τα νύχια σου μη κόψεις και Κυριακή να μη λουστείς αν θέλεις να προκόψεις!

»          Είναι γρουσουζιά να κόψει κάποιος ξένος τα νύχια του στο σπίτι σου. Για το λόγο αυτό οι νυχοκόπτες δεν είναι στα μπάνια σε εμφανές για τους επισκέπτες σημείο.

»          Τα πρώτα παιδικά νύχια που κόβονται φυλάσσονται για καλή τύχη.

»          Υπάρχει τραγούδι-πρόληψη σχετικό με το κόψιμο των νυχιών:

Όπου αγαπάς κατούρησε

κι’ όπου μισείς χτενίσου,

και κει που θέλεις το κακό

κάτσε και ξενυχίσου!

 

Νυχτοπερπάτημα : Οταν περπατάμε τη νύχτα και κουβεντιάζοντας κατηγορήσουμε κάποιον, πρέπει να φτύσουμε τρεις φορές.

»          Ο μελλοντικός γαμπρός δεν έπρεπε να περάσει σε τρίστρατο μεσάνυχτα. Και αν τύχαινε να περάσει και συναντούσε κάποιον ας ήταν και συγγενής του δεν έπρεπε να του μιλήσει.

 

Ξ

Ξεμάτιασμα : για να διαβάσετε για το ξεμάτιασμα πατήστε εδώ:

Ξίδι : Δεν δίνουμε ποτέ ξίδι νυχτιάτικα.

Ξόρκια : Τα ξόρκια για το ξεμάτιασμα και τις βασκανίες πρέπει να μαθαίνονται από άτομο του αντιθέτου φύλου, αλλιώς ποτέ δεν πιάνουν, είναι άχρηστα.

 

Ο

Ομπρέλα  : Δεν ανοίγουμε ομπρέλα μέσα στο σπίτι, γιατί θα πεθάνει η μάνα μας!

Ονειρο : Αν δεις κακό όνειρο, δεν το λες σε κανέναν, λες μόνο: "καλό κι ευλογημένο", κάνοντας το σταυρό σου.

»          Αν δεις κακό όνειρο που σε κάνει να ξυπνάς, να τραβάς τρεις φορές τις τρίχες της κεφαλής σου και να λες «σε καλό μου».

Ουρλιαχτό σκύλου : Θεωρείται κακό σημάδι. Προοιωνίζει θάνατο. Πρέπει να πουν στο σκύλο να «φάει το κεφάλι του».

 

 

 

μετάβαση στην επόμενη σελίδα

 

μετάβαση στην πρώτη σελίδα του ιστότοπου